Castellum Duristate

Uit Limes-wiki
Versie door Kfust (Overleg | bijdragen) op 23 mrt 2015 om 16:38

Ga naar: navigatie, zoeken

Er bestaat een sterk vermoeden dat er rond 50 na Chr. in de buurt van Wijk bij Duurstede een Romeins fort is gebouwd. Dit fort, met de vermoedelijke naam Duristate, is waarschijnlijk gebouwd ter verdediging van de noordgrens van het Romeinse Rijk en de Rijn als belangrijke transportweg. Het fort lag op een gunstige locatie, namelijk bij het punt waar de Lek van de Rijn aftakte. Door de jaren heen is de loop van de rivieren in ons land veranderd. Hierdoor is de precieze locatie van het fort moeilijk te achterhalen. Ondanks theoretische en enkele tastbare aanwijzingen zijn er tot dusver nog geen concrete bewijzen gevonden voor het bestaan van het fort.


Gevonden voorwerpen

In 1979, na zandwinning in de Rijswijkse Buitenpolder (gld.), tegenover Wijk bij Duurstede, kwamen Romeinse militaire uitrustingsstukken, zoals helmen, maar ook mantelspelden, dakpannen en scherven van aardewerk tevoorschijn. De opgebaggerde voorwerpen zijn waarschijnlijk door de kracht van het water over een korte afstand meegevoerd. Uit deze opgravingen kan men afleiden dat er in de buurt van Rijswijk een Romeins legerkamp geweest moet zijn. Het vermoeden bestaat dat Romeinse troepen vanaf het midden van de 1e tot de 3e eeuw daar gelegerd zijn geweest.

Een aanwijzing voor een middeleeuwse nederzetting nabij Rijswijk is het hoge fosfaatgehalte in de kleigrond. Dit is te zien aan de bruingroene verkleuring in de bodem. Deze fosfaatrijke grond, die ontstaat door organisch nederzettingsafval, geeft aan dat er langere tijd intensieve bewoning is geweest.

Binnen het Romeinse rijk kon je als soldaat langs de gehele grens gestationeerd worden. Op basis van een gevonden dakpanstempel wordt er van uitgegaan dat Thraciërs (soldaten uit het huidige Bulgarije) fort Duristate tussen de jaren 70 en 83 hebben bezet. Uit de inscriptie van een Romeinse infanteriehelm wordt tevens opgemaakt dat er ook Romeinse burgers zich als soldaat aanmeldden. De helmen en de dakpanstempel zijn te bezichtigen in Museum Dorestad te Wijk bij Duurstede.

Helm duristate.jpg

Dakpannen en bouwstenen van fort Duristate zijn mogelijk gebruikt in Dorestad. Bij opgravingen in Wijk bij Duurstede is er meerdere malen kalk- en tufsteen teruggevonden. Tufsteen was een veel gebruikt bouwmateriaal voor forten in deze streek. Hiermee is echter nog niet bewezen dat het castellum ook werkelijk bestaan heeft. Resten van het fort kunnen zich nog in de rivierbodem bevinden, maar van het muurwerk is waarschijnlijk niets meer over. In de Middeleeuwen zijn resten van dit muurwerk gebruikt als netzinkers, ten behoeve van de visvangst, als vijzels of bij het aanleggen van een waterbekken.

Levefanum

Op de Peutinger kaart, een kopie van een Romeinse reiskaart uit de 3e tot 4e eeuw, wordt het fort Duristate niet vermeld. Wél wordt het fort Levefano genoemd. Dit fort moet volgens de kaart tussen fort Flectione (Vechten) en fort Carvone (Herwen) hebben gelegen. Als het fort Levefano (zoals eerder werd aangenomen) zou hebben gelegen in de buurt van Rijswijk, zouden de afstanden op de kaart niet overeenkomen met de werkelijkheid.

Naast het feit dat de Romeinse forten wel eens een naamswijziging ondergingen, kwam het ook voor dat namen van forten ontbraken op Romeinse kaarten. De nederzetting is misschien tijdelijk niet bewoond geweest. Omdat de Kromme Rijnstreek lange tijd in toenemende mate last had van wateroverlast, kan dit de verklaring zijn voor een tijdelijke bewoningsonderbreking.

Een anonieme geograaf uit Ravenna stelt halverwege de 7e eeuw vast dat Evitano (het eerder genoemde Lefevanum) en Dorostate (Dorestad) twee verschillende plaatsen waren. Evitano was in Frankische handen en Dorostate behoorde tot het gebied van de Friezen. Decennia lang bestreden de Franken en Friezen elkaar in het rivierengebied. Een van de veldslagen werd in het begin van de 8e eeuw door een anonieme auteur beschreven. Hierin schreef hij over fort Duristate. Fort Levefanum werd niet genoemd.

Uit de vondsten na opgravingen in de buurt van Arnhem zijn er sterke aanwijzingen dat fort Levefanum niet in de buurt van Rijswijk moet worden gezocht, maar dat het fort ten zuiden van Arnhem heeft gestaan. Dit zou ook overeenkomen met het feit dat zich daar geen Friezen maar Franken bevonden in de tijd dat de geograaf uit Ravenna een beschrijving van het gebied maakte. Hierover bestaat nog steeds discussie.

Ook over de naam Levefanum bestaat onduidelijkheid. Zo zou de naam afgeleid kunnen zijn van Haeva Fanum, wat heiligdom van de Germaanse godin Haeva zou betekenen. Maar leve- kan ook afgeleid zijn van het Keltische woord: vliet.